De Accrochages
De andere accrochages

14 JANUARI - 26 MAART
Van het verbod naar het verbodene.
Verbieden, bannen, inbreuk maken, overschrijden, vrezen, bang zijn, schromen, censureren… taboes zijn inherent aan maatschappijen en het mensdom. Zijn taboes noodzakelijk?
tabu_1tabu_2tabu_3tabu_4tabu_5tabu_10tabu_7tabu_8tabu_9

Van het sociale gevaar naar het verbod, van wat men niet mag doen, tonen of zeggen uit vrees, schroom of fatsoen, van het taboe die men zichzelf oplegt naar het taboe dat ons wordt opgelegd, van de autocensuur naar de censuur, of zijn nu betrekking hebben tot het lichaam, netheid, geld, religie, dood of zelfdoding… wij leven meer dan ooit in een wereld waar sommige taboes wellicht verzwakt zijn, maar anderen versterkt zijn.

De 16e tentoonstelling van Maison Particulière, ta.bu, luidt het jaar in van het vijfjarig bestaan van het kunstencentrum. Gedurende 10 weken zullen een honderdtal werken tentoongesteld worden die de volgende onderwerpen aandoen: seksualiteit bij man en vrouw, sadomasochistische praktijken, losbandigheid, wat men verbergt van het lichaam, de dood, religie als “krachtige vector van het verbodene”, het ongemak veroorzaakt door ziektes, verouderde of afgedankte lichamen… kortom de meest “afstotende” onderwerpen.

De taboes zijn talrijk en krachtig, ze tonen de paradox van een moderne samenleving die denkt er geen meer te hebben. Want censuur bestaat nog steeds. Voor sommige zaken bestempelen we onszelf als meer liberaal, open van geest: zo is de Lolita van Nabokov niet meer verboden. Voor anderen verstoppen we ons gezicht en onze blik: zo is het moeilijk om publiekelijk vrouwelijke menstruaties te bespreken.

 

In januari 2013, voor de tentoonstelling Sex, Money and Power schreven wij: “wij leven in een tijdperk van gematerialiseerd geld, van buitensporige macht en bewust en openlijk beleefde seks”. ta.bu is de omgekeerde spiegel van deze vorige tentoonstelling, toen Kendell Geers de kunstenaar genodigde was. Het is daarom dat we hem uitzonderlijk een carte blanche wilden geven voor ta.bu waarin hij één van de vitrines van het huis voor zich neemt.

 

De rol van een kunstenaar is om de stilte te doorbreken, de beperkingen te bevrijden, de sluier op te lichten. Wim Delvoye is de kunstenaar genodigde van deze editie. Hij heeft zich nooit ingehouden om de codes van fatsoen te doorbreken, of ze nu in verband staan met het lichaam en het geslacht, of in het ondermijnen van het goed denken, door middel van een vrolijk en ongebreideld oeuvre.

 

En de rol van de verzamelaar? Wanneer hij een kunstwerk uitleent, neemt hij het risico een bepaalde blik tentoon te stellen, zijn welbepaalde kijk op het kunstwerk. En als de kunstenaar zich engageert om die blik te verstoren, kan het kiezen van een kunstwerk soms een subversieve daad worden. Het leven is niet altijd een feest, de realiteit is gewelddadig, we vermommen zowel de goede als de slechte realiteit, en een harmonieuze samenleving heeft nood aan een minimum aan fatsoen. Op deze manier illustreren de kunstwerken van de genodigde verzamelaars van ta.bu, soms op gedurfde wijze, verschillende aspecten van deze “dinges des levens”. Chris en Lieven Declerck, Estelle en Hervé Francès alsook de oprichters van Maison Particulière blijken een kijk te hebben waarin weinig taboes bestaan, maar zijn zich ook wel bewust van “de alomtegenwoordigheid van het taboe in onze samenlevingen”.

 

Myriam en Amaury de Solages stellen zich vragen bij het fatsoen en roepen de vraag op van de kijker: “het kunstwerk komt tot leven door diegene die ernaar kijkt. We hebben allemaal ‘onze’ taboes, ‘onze’ limieten die niet te overschrijden vallen. De vraag rond het taboe is voornamelijk gebaseerd op de blik die geworpen wordt op het werk. De voorstelling van een werkelijkheid, hoe vreselijk ook, is altijd een distantiëring van de realiteit”.

 

Chris en Lieven Declerck, na hun deelname aan Innerlijke Reizen en Obsessie (de respectievelijke tentoonstellingen van januari 2014 en 2015), zetten hun dialoog met Maison Particulière verder en zo ook de reflectie over hun eigen verzameling. Want het kiezen van kunstwerken is een actieve en engagerende benaderingswijze. En hoewel werken binnenin hun collectie “thema’s bevatten die anderen afstotend of niet aantrekkelijk vinden”, beschouwen ze deze zelf niet als taboe. Als er een rode draad kan aangewezen worden aan hun manier van verzamelen, is dat “het lichamelijke, dat hier misschien niet als een taboe ervaren wordt, maar elders wel het geval is”.

 

Estelle en Hervé Francès, na Rood en Sex, Money and Power (respectievelijk in september 2012 en januari 2013), geven ons de kans om het met hen destijds aangegane dialoog terug op te nemen, over het onderwerp van de excessen van de mens, de rode draad van hun verzameling. Het is dus niet verwonderlijk dat ze gekozen hebben om voornamelijk kunstwerken te tonen “die de taboes van de mensheid aangaan. Sommigen zijn tijdsgebonden, zoals de dood, anderen zijn dan weer verbonden aan onze moderniteit, zoals bepaalde seksuele handelingen. En dan zijn er nog deze die eruit springen omdat ze brandend actueel zijn zoals alles wat met het kind te maken heeft”.

 

Om de kunstwerken van ta.bu te illustreren, werd er een selectie gemaakt van literaire werken die, op een bepaald moment, gecensureerd en verboden zijn geweest. Met een grote meerderheid aan hedendaagse kunstwerken, video’s en installaties, maar ook schilderijen die klassiek lijken te zijn, foto’s en tekeningen, is het parcours van ta.bu geritmeerd door de keuze van literaire werken die één voor één gebannen werden op een bepaald moment. Dankzij Natalie David-Weill, is elk salon van Maison Particulière voorzien van een uittreksel van een werk van: Boris Vian, Flaubert, Salman Rushdie, Sade, DH Lawrence, Nabokov… “In al deze teksten, zoals ook in de tentoonstelling, bevrijden de woorden zich, verruimen beelden zich en onthult het taboe zich.”

 

Een bronzen tafel waarop personages zich bezighouden met kannibalistische rituelen, lampen die meer iets weghebben van dubbelzinnige voortplantingssculpturen, een Taj Mahal, een heilig symbool, op zijn kop, een stoel die zijn vrijheden neemt binnen de ruimte; dankzij de vriendelijke medewerking van de Carpenters Workshop Gallery is design nogmaals op het appel in Maison Particulière. Joep Van Lieshout, de Studio Job en Pablo Reinoso zullen vertegenwoordigd zijn gedurende deze tentoonstelling.

 

Op meerdere vlakken is ta.bu een uitzonderlijke tentoonstelling. Ze is niet opgesteld om te behagen. Maar wil nochtans ook niet provocerend zijn. Minderjarigen zijn weliswaar niet toegelaten. Paradox van het onderwerp, maar fatsoen dringt zich op. ta.bu verenigt verzamelaars die vriend aan huis zijn van Maison Particulière. Ze zijn verwikkeld in een dialoog met het kunstencentrum en zijn publiek sinds verschillende tentoonstellingen. Ze nemen hier het risico om een beetje meer ontmaskerd te worden. ta.bu is net dat waar kunst voor staat: de verboden ontwrichten, zich bevrijden van de moraal, alle beperkingen met betrekkingen tot de angst overwinnen. Kunnen we alles tonen, in naam van de kunst? Als we tonen wat verborgen moet blijven, kunnen we het taboe dan nog benoemen?

 

Het mag dan wel lijken dat, in onze vrije en democratische samenlevingen, de publieke censuur niet meer bestaat, er is zeker nog sprake van autocensuur. Zo is voor de musea, kunstgalerijen – die te maken hebben met selectiecomités die kiezen wie en wat ze mogen tentoonstellen – en bij uitbreiding de kunstverzamelaars – die opgelegd krijgen wat ze moeten aanschouwen en desgevallend appreciëren – autocensuur een alomtegenwoordig gegeven dat zorgwekkend is. De artiesten lanceren met durf een tegenoffensief voor deze autocensuur door kunstwerken te creëren die niet toonbaar zijn en hiermee de misbruiken van de mens en de limieten van de vrijheid te verkondigen.



*Nathalie David-Weill

De gasten

De kunstverzamelaars

  • Estelle en Hervé Francès
  • Chris en Lieven Declerck
  • Myriam en Amaury de Solages

De kunstenaar

  • Wim Delvoye      

 

De literatuur kenner


  • Nathalie David-Weill